Coğrafi Yapı

İlçe Gümüşhane ilinin güneyine düşer. Doğusunda Köse ilçesi, Kuzeyinde Gümüşhane ili, Batısında Şiran ilçesi ve Güneyinde Erzincan ili ile çevrilidir. Yüzölçümü 1610 km² olup, denizden yüksekliği 1412 m dir. Yüzey şekilleri itibariyle genel olarak dağlık ve engebeli bir arazi yapısına sahiptir. Kelkit Çayı vadisinde Özlüce Vadisi, Kelkit ile Köse arasında Koşmasat Vadisi bulunmaktadır. İlçenin zirvelerini Kuzeyde 2507 m. İle Tersun Dağı, güneyde ise 2716 m. yükseklikteki Akdağ ile güney batısındaki 2746 m. yükseklikte olan Çimen dağları oluşturmaktadır. İlçeyi kuzeyden ve güneyden kuşatan sıradağlar genel olarak kütlevi bir görünüme sahiptir. Bu durum, yörenin kuzeyden Gümüşhane, güneyde ise Erzincan ile olan ulaşım bağlantılarını güçleştirdiği için ilçenin tek seçeneği olan karayolları, Ünlüpınar ve Pöske Dağı geçitlerini takip etmek zorunda kalmıştır.

 İlçenin en önemli akarsuyu olan Kelkit Çayı üç büyük derenin Kelkit ilçesi yakınında birleşmesi ile oluşur. Bunlar, Kelkit’in güney akıntısı olan Dayısı ve Balahor dereleri ile Kelkit Çayı’nın Doğu uzantısı olan Koşmasat deresidir. Toplam uzunluğu 320 km. olup, 27 km. kadarı İlçe içerisinde kalmaktadır. Kelkit Çayı Yeşilırmağı besleyen en büyük koludur.
 İKLİM

Kelkit ,39.-40.boylamlar ile 40-41.enlemler arasında yer almaktadır. Yazlar sıcak ve az yağışlı,sonbahar ve ilk bahar yağışlı,kışlar ise soğuk yağışlı ve uzundur.

Kelkit’in coğrafi açıdan ilginç bir özelliği vardır. Kelkit ilçemiz her ne kadar Karadeniz Bölgesinde yer alıyorsa da,tamamıyla Karadeniz Bölgesiyle değil,genel olarak Doğu Anadolu Bölgesinin coğrafi özellikleriyle örtüşen iklim verileriyle karşımıza çıkmaktadır. Bu görüşü  pekiştiren nedenler olarak,Kelkit’in özellikle Gümüşhane’ye nazaran geniş düzlüklerinin (Kelkit ovası,Mormoç ovası gibi) var olması, deniz  seviyesine   göre en alçak kesiminin dahi 1350 metreyi bulan yüksekliği, yıllık ortalama çok düşük bir yağış miktarının bulunması, yaz kuraklığının etken ve egemen olması, steplerin genişçe yer tutması, arpa, buğday, şekerpancarı ve patates gibi daha çok karasal iklim koşullarında yetişen ürünlerin üretiliyor olması sayılabilir. Dolayısıyla, Gümüşhane’nin güneyinde denize paralel olarak sıralanan ve bazı kesimlerde yüksekliği 2500 metreyi bulan Gümüşhane dağlarının deniz etkisinin Kelkit’e sokulmasını büyük ölçüde engellediğini belirtmemiz gerekir. Kelkit’in deniz seviyesine göre yüksekliği, Türkiye ortalamasının çok üzerindedir. Bu da deniz seviyesine göre sıcaklık farkının 7 derece olmasına neden olmaktadır.

Genel nem oranı,Doğu Anadolu Bölgesinden yüksek, Karadeniz bölgesinden ise düşüktür. Nasıl Gümüşhane dağları deniz tesirinin Kelkit’e sokulmasını  engelliyorsa, aynı şekilde Otlukbeli Dağları da karasal iklimin Kelkit’e sokulmasını ve genişlemesini engellemektedir. Bu durum ise Kelkit’in coğrafi anlamda tam bir ‘geçiş’ bölgesi olduğunu göstermektedir.

Kelkit meteoroloji istasyonu 1954 yılında başlattığı iklim verilerini ölçüm çalışmalarına l990 yılında son vermiştir. Kelkit meteoroloji istasyonunun 36 yıllık verilerine göre Kelkit’te yıllık ortalama sıcaklık 6.9 santigrat derecedir. Bu değer Gümüşhane’de 9.6,Bayburt’ta 6.7,Erzincan’da 10.8’dir.

Kelkit İstasyonunda Ortalama Sıcaklığın Aylara Göre Dağılışı (C)

  O   Ş   M   N   M   H   T   A   E   E   K   A  ORT
-6.9 -4.7 1.1 7.4 11.7 15.1 18.7 18.2 14.6 8.6 2.7 -3.2 6.9

Kelkit’te esen en hakim rüzgar güney rüzgarıdır. Bu rüzgara halkımız arasında karayel denilmektedir. Kelkit’te yazları sıcak ve kuraktır. Kışları ise soğuk ve yağışlıdır. Yıllık ortalama bağıl nem %58’dir.Yıllık açık gün sayısının 64 günü bulduğu Kelkit’te bu değerin yarıya yakını karasallığın tesiriyle yaz aylarında yaşanır. Bulutlu gün ortalama 233 günü bulur. En fazla yağış bahar aylarında görülür. Kelkit’te yıllık ortalama yağışlı gün sayısı ise 66.5’dir.

Kelkit İstasyonunda Ortalama Yağışın Aylara Göre Dağılımı (mm)

O   Ş  M   N   M  H   T   A   E  E   K   A
20.7 23.2 33.7 52.4 52.9 43.8 13.4 8.81 16.1 32.4 32.1 24.6

Kelkit İstasyonunda En Yüksek Kar Örtüsü Kalınlığının Aylara Göre Dağılımı (cm)

  O   Ş   M   N   M   H   T   A   E   E   K   A
 42  44  51  27    –   –   –   –   –   –  47  32

GÜMÜŞHANE Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık
  Uzun Yıllar İçinde Gerçekleşen Ortalama Değerler (1975 – 2006)
Ortalama Sıcaklık (°C) -1.8 -0.9 3.2 9.5 13.4 16.9 20.1 19.9 16.5 11.2 4.9 0.4
Ortalama En Yüksek Sıcaklık (°C) 2.6 4.4 9.1 16.1 20.5 24.3 27.9 28.3 25.0 18.5 10.2 4.5
Ortalama En Düşük Sıcaklık (°C) -5.8 -5.5 -1.8 3.8 7.3 10.4 13.6 13.4 9.7 5.5 0.6 -3.3
Ortalama Güneşlenme Süresi (saat) 1.3 3.7 5.1 6.2 7.4 9.3 10.1 10.0 8.1 5.6 2.1 0.8
Ortalama Yağışlı Gün Sayısı 11.4 11.5 13.3 13.7 15.9 10.5 4.4 3.8 5.5 9.6 10.1 11.9
  Uzun Yıllar İçinde Gerçekleşen En Yüksek ve En Düşük Değerler (1975 – 2007)*
En Yüksek Sıcaklık (°C) 12.4 18.0 24.0 28.8 32.0 35.7 41.0 40.0 37.0 32.0 22.0 15.2
En Düşük Sıcaklık (°C) -22.8 -25.7 -22.6 -11.0 -2.8 1.8 4.5 4.9 0.4 -4.8 -15.0 -21.0

SU KAYNAKLARI VE TOPRAK ÖRTÜSÜ

Kelkit’in her tarafından fışkıran ve yöremizde göze,pınar,pahar gibi isimlerle anılan su kaynakları mevcuttur. Su kaynakları üzerine hayrat yapma eğilimi son yıllarda artmıştır. Kültürümüzün temel yapı taşlarından birisidir gözeler. Kelkit’te göze denince ilk akla gelen Ağababa’yı ve Hacı Cebeci’yi rahmetle anmamız gerekir. Kelkit ve çevresindeki başlıca gözeler,Sıtma Pınarı, Gorden, Korpahar, Eğri Göze, Gülizarın Pınarı, Kara Pınar, Bekir Çavuşun Pınarı, Yardibi, Korgöze, Keşiş Paharı, Üçgözeler, Bülbülyuvası’dır.

Kelkit’in Doğankavak, Yeşilova, Deredolu, Kozoğlu, Yeniyol ve Çambaşı köylerinde ise madensuyu kaynakları tespit edilmiştir.

Kelkit’in tam ortasından akan Kelkit Çayı,Yeşilırmak’ın en uzun koludur. Toplam uzunluğu 320 km’dir.

Trabzon salnamelerinde, 1876 tarihli Salnamede Kelkit Çayı ile ilgili olarak şu bilgi verilmektedir : “Kelkit kazasına  tabii Balahor karyesinden nebaen eden nehir Sadak ve Koşmaşat nehirleriyle Kelkit kazasında birlişerek Şiran kazası ve Karahisar-i Şarkî ve Niksar taraflarından cereyan ile Taşova nam mahalde Amasya ırmağına munsab olur”.

Kelkit Çayı,üç büyük derenin Kelkit yakınlarında buluşması sonucu oluşmuştur ki bu dereler, Balahor, Koşmaşat ve Dayısı dereleridir.     Dayısı deresi, Karaçayır Köyünün güneyinde Koşmaşat deresiyle birleşir. Balahor deresiyse Kelkit’in kuzey-doğusunda bu suya katılır. Ovaya inen akarsu ve derelerle büyüyen Kelkit Çayı, güney-doğu istikametinde Suşehri ovasına ulaşır. Kelkit Çayı’na suyunu veren dereler, İsgah(Özen), Kom, Şen, Havsu,  Sidirge, Hırzırı (Çambaşı) ve Eymür dereleridir. Düzensiz bir akış rejimine sahip bulunan Kelkit Çayı’nın ortalama akış miktarı 21.1 Metreküp/sn’dir.

Kelkit’te toprak örtüsü olarak,alçak kesimlerde kavak,ardıç ve meşe türleri görülürken,yüksek kesimlere çıkıldıkça sarı çam,titrek kavak (dağ kavağı) ve meşe türleri görülür. Step alanlardaki toprak örtüsüyse,yaygın olarak kuşburnu, geven, yabani kekik, sığır kuyruğu, dağ reyhanı ve benzeri yabani bitkilerle kaplıdır.

Kelkit birinci derecede deprem bölgesinde yer almaktadır. Doğu Anadolu Fay Hattının bir uzantısı olan Erzincan Kelkit’e sadece 70 km mesafededir. Yakın zamanda 1992 de Erzincan’da meydana gelen depremde Kelkit’te de can kayıpları olmuştur.